Alles over de Ierse drum

Meer weten of vragen? Email me: info@thebodhran.nl

LET OP: Dit is de nieuwe website waar nu aan gewerkt wordt! Sommige links werken nog niet!

De Bodhrán en de volksmuziek

De Iers/Schotse trommel – veel gebruikt in de traditionele, en daarvan afgeleide, volksmuziek kreeg zijn echte bekendheid in de jaren ’50 van de vorige eeuw. 

Daarvóór was er al lang sprake van het trommelen op een z.g. frame drum (een trommel met een ronde kast waarover een natuurvel gespannen is – versterkt met een kruishout aan de achterzijde), maar pas in de jaren ’60 kwam de volksmuziek als populaire muziek onder de invloed van het medium radio en televisie. De volksmuziek werd daardoor niet alleen nog meer een stuk van de Ierse en Schotse identiteit – ook de gebruikte instrumenten kregen een moderner jasje en de muzikanten een hogere status als vertegenwoordigers van een eigen muziek.

In landen zoals Nederland hadden we de eigen volksmuziek al enige tijd grotendeels verloren en onder directe invloed van Ierse bands als The Dubliners en The Chieftains werd met graagte deze muziek overgenomen.  In Amerika en Canada was dit al ruim 100 jaar ervóór gebeurd door migranten uit Ierland en Schotland – de z.g. Countrymuziek.

Hieronder hoor je de bodhrán recht-toe-recht-aan gespeeld worden – de trommel werd toen van achter aan het kruishout vastgehouden en niet gemoduleerd (met de hand op het vel voor hogere of lagere tonen).

De volksmuziek en zeker de Iers/Schotse volksmuziek veranderde ook onder de invloed van populaire muziekstromingen en steeds meer bands met een eigen karakter kwamen in beeld op steeds meer festivals. De Folk-hype was volledig in de jaren ’60 tot ver in de jaren ’70 – tegelijkertijd met de voorkeur voor alternatieve leefstijlen. De ‘Celtic music’ werd ook verankerd door volksmuziek uit bijvoorbeeld in het Franse Bretagne, wat ook tot het vroegere Keltische cultuurdomein gerekend werd, net als Ierland, Schotland, Wales in Groot-Brittannië en Galicia in Spanje.

Door de innovatie van de trommel én het beter kunnen bespelen – men begon met de hand aan de achterkant van de trommel het vel te manipuleren zodat hoge en lage tonen mogelijk waren – nam de rol van de bodhrán ook toe als veelgebruikt percussie-instrument, al lag in de Ierse en de Schotse muziek de nadruk nog steeds op de melodie en de melodie-instrumen-ten, zoals de viool, de dwarsfluit en de z.g. tin-whistle, met daarnaast de traditionele instrumenten als de uilleann pipes (een gebalgde doedelzak met mogelijkheid tot akkoorden) en de harp. De guitaar, de mandoline en mandola én de van de oorsprong Griekse bouzouki werden melodie/ritme-instrumenten bij uitstek, waarbij de ronde kast van de bouzouki vervangen werd door een platte kast. De accordeon was al heel vroeg in Ierland en Schotland ingeburgerd.

De essentie van de muziek uit Ierland en Schotland was in feite al ritmisch.

 

Bands als The Chieftains en later de nieuwere-generatie-band Planxty bepaalden in het begin grotendeels het muzikale landschap, naast vele anderen, zoals bijv. The Bothy Band, Silly Wizard, en vele solozangers en -zangeressen.
De ‘Celtic music’ begon eveneens deel te nemen als populaire muziekstroming en de opkomst van de audio-CD gaf iedereen toegang tot deze muziek. In het begin moeilijk te krijgen CD’s konden toch aangeschaft worden via bijv. de Celtic Shop in Bergen op Zoom en de franchise-keten De Waterput. Ook superwinkel Donner in Rotterdam had een aardig assortiment ‘Folk’ 

De ‘Celtic music’ begon eveneens deel te nemen als populaire muziekstroming en de opkomst van de audio-CD gaf iedereen toegang tot deze muziek. In het begin moeilijk te krijgen CD’s konden toch aangeschaft worden via bijv. de Celtic Shop in Bergen op Zoom en de franchise-keten De Waterput. Ook superwinkel Donner in Rotterdam had een aardig assortiment ‘Folk’ 

Amateurmuzikanten konden terecht in de bij deze muziek horende samenspel-sessies – een los verband van muzikanten die in vaak Ierse pubs bij elkaar kwamen en zo’n beetje dezelfde muziek beheersten – de ‘sessiedeunen’.
Het geweldige is dat de Iers/Schotse/folkmuziek uitnodigt tot samenspel en dit rond de tafel kan plaatsvinden i.p.v. versterkt op een toneel.
Er is wel sprake van een zekere bodhrán-etiquette – meerdere trommels tegelijk worden niet echt gewaardeerd…
Vroeger waren er de Ceilí’s in Ierland (dansavonden met band/orkest) – de laatste jaren hebben we bijvoorbeeld in Vlaanderen de ‘Folkbals’ waar je lekker kunt dansen op folkmuziek door een band.

Hieronder een voorbeeld van een Ceilí-band.

Invloeden uit de Afrikaanse en mediterrane culturen (Arabische en Oost-Europese/Balkanstijlen) brachten bands met hun volksmuziek vanuit de Iers-Schotse ‘roots’ naar wereldmuziek-niveau met verdere invullingen van populaire muziek en onder druk van de commerciële muziekproducenten. De Bodhrán bleef altijd een onderdeel van de kleinschalige sessie en kon soms een rol spelen in grotere toneelmatige producties voor tv en theater..

De muziek is gebleven – met nieuwe jonge bands en de sessies zijn er nog – kijk even op de sessiepagina als je er een wil meemaken.

Hieronder de band FLOOK – een goed voorbeeld van diverse invloeden: breaks / afwijkende ritmiek en melodielijnen maken dit nummer sterk gearrangeerd.

Enkele links naar meer informatie:

De Bodhrán en de innovatie

Diverse bouwers van de populaire trommel kwamen meer en meer met oplossingen om het instrument én het bespelen ervan op een hoger plan te brengen.

De kast van de trommel werd dieper en dat gaf een betere compressiestuwing van het geluid vanaf het vel. Systemen werden ontwikkeld om het vel naar believen te kunnen spannen of ontspannen en daarmee de stemming te kunnen beïnvloeden.
Andere preparaties van het geitenvel gaven verder esthetisch mooie vellen die minder (of geen) tijd nodig hebben om soepel gespeeld te worden.

In plaats van het traditionele geitenvel werd geëxperimenteerd met andere vellen (bijv. kangoeroe-vel of extra dun/uitgerekt ‘Lambeg‘-vel zoals dat in Noord-Ierland voor de grote ‘Orange’ optocht-trommels wordt gebruikt. Zelf kunststof vellen kwamen in zwang REMO heeft een aantal bodhráns met ‘FybreSkin, waar een, op een vel lijkende vezelige laag aan de buitenkant een regulier kunststof drumvel bedekt. Ook Donkerbruine kunsstofvellen zijn te koop – zie hiernaast >>

Twee of zelfs drie vellen over elkaar gespannen – ‘double skin’ of ‘triple skin’ – bepalen de klankkleur omdat de vellen onderling interacteren.
Extra bewerkingen van het algemeen gebruikte geitenvel kwamen ten goede aan de flexibiliteit en klankvorming, met daardoor een verhoging van speelmogelijk-heden én speelplezier.

Ook het toepassen van een dempende rand rondom met behulp van kunststof tape voorkwam voor een groot gedeelte allerlei oncontroleerbare frequenties die rondstuiteren na weerkaatst te zijn door een onge-tape’te rand waardoor de tonaliteit van de klank zuiverder werd. Diverse houtsoorten voor de rand en een betere en professionelere afwerking van de trommel gaven ook het oog waar voor het (wel duurdere) geld.

Naast de trommel ontkwam ook het speelstokje – de ‘Tipper’ of ‘Beater’ – niet aan vernieuwing door toepassing van lichtere of zwaardere houtsoorten en diverse uitgekiende diktes, lengtes en vormen, of door toevoeging van kunststof, kwasten of samenstellingen van bamboe of dunne houtjes voor een extra geluid tijden de slag..

De Bodhrán en het spel

De speeltechniek van de laatste jaren wijkt af van het allereerste begin door de techniek van de hand achter het vel én de techniek van het spel m.b.t. het slaghoutje, de tipper.

Er is bijvoorbeeld een verschuiving van de ‘Sligo-stijl’ (beide einden van de tipper worden gebruikt) naar de ‘Top-End stijl’ (de tipper wordt bovenaan vastgehouden en alleen met de onderkant wordt de slag gemaakt).

De toegankelijkheid van de trommel (redelijk goedkoop aan te schaffen en redelijk makkelijk te leren bespelen) zorgde ervoor dat veel mensen kozen voor dit instrument. Dit zorgde ervoor dat de trommel in veel sessies rijkelijk aanwezig was, en onervaren gebruikers al gauw dachten mee te kunnen doen.
Het probleem zit hem in de geluidsenergie die de trommel kan genereren… De naam ‘Bodhrán’ is volgens onderzoekers afgeleid van de betekenis ‘doofmakend'(!) Daarmee kan slechts één speler een hele sessie om zeep helpen wanneer er niet goed gelet wordt op de ritmiek en dynamiek binnen de muziek en het spel dus niet aansluit bij het karakter van de tunes met hun afwisselende ritmisch/melodische structuren – laat staan dat er twee (of meer) bodhránspelers meedoen die beiden een eigen invulling hebben.

Bescheidenheid, kennis van de tunes en empatisch meespelen maken de trommel én trommelaar een beter onderdeel van dit groepsproces. Bedenk ook dat de andere muzikanten ook ritmisch bezig zijn – eenheid klinkt altijd beter dan ‘egotrippen’.

Wat betreft samenspel: door de handzaamheid van de makkelijk mee te nemen trommel kun je overal terecht zonder gedoe… Meerdere trommels samen bieden vaak een rijke ritme-interactie, zeker als je wat afspraken maakt. Percussie zonder melodie-instrumenten is zeker een aantrekkelijk luistergebeuren wanneer je dat goed doet.

De Bodhrán en je lijf

Een bodhrán bespelen doet wat met je… gevoelsmatig is het genieten als het lekker gaat; fysiek én gevoelsmatig is het problematisch als het verkeerd gaat…

Goed (leren) spelen komt neer op logisch nadenken over het spelen en de (on)mogelijkheden van je lijf. 

Lange tijd verkeerd spelen geeft onherroepelijk klachten die niet zo weer weg zijn en leiden tot minder goed spelen, wat je vast liever niet wil! 
Ik geef je graag advies nadat ik je heb zien spelen!


De ‘Rubberen’ Pols

Op heel veel YouTube-filmpjes (en zelfs lesvideo’s!) krijg je bodhránspelers te zien waarvan de pols gebogen is tijdens het spel. Die buiging doorbreekt de as van de elleboog naar de wijsvinger en duim én creëert een nieuwe as, schuin op de eerste. Daardoor moet je je onderarm behoorlijk op-en-neer laten gaan en dwingt een zijwaartse beweging van de hand t.o.v. de pols. Door die heftige zijwaartse beweging van de hand kun je schade oplopen aan de pols en alles erin en erop.

Door de vernauwing van de pols lopen een slagader, diverse aders, zenuwbanen en pezen door een betrekkelijk nauw gebied waar ook botjes zitten. 

Heftige bewegingen over langere tijd kunnen leiden tot het carpa-tunnelsyndroom, met verlies van kracht in je hand en andere fysiologische én neurologische klachten kunnen ontstaan! Neem dit serieus!!

Daarnaast verplicht een gebogen pols de onderarm zoals eerder gezegd, eveneens heftig op en neer te gaan met een meer dan waarschijnlijke ‘tennis-elleboog’ tot gevolg. Door al dat bewegen van de hele arm moeten spieren van de boven-arm, nek en rug al deze bewegingen faciliteren en compenseren, wat weer heel veel energie kost.
Als laatste negatieve feit: het spelen wordt trager en  veel minder efficiënt door al dat bewegen en het kost dus meer moeite om snellere tunes mee te spelen.

Uitputtend…

De Sleutel in het Slot
Zo min mogelijk bewegen geeft minder problemen, slijtage en energieverlies. 
Efficiënt spelen geeft beter spel, dat is logisch…

De onderarm en hand kunnen makkelijk en zonder bezwaar heen en weer draaien om een as die ongeveer van de elleboog tot het topje van de middelvinger loopt.
Simuleer eens de beweging van het draaien van een sleutel in een slot met wijsvinger en duim op elkaar en de andere vingers tegen de binnenkant van de hand. Als je een lijn trekt vanaf de elleboog – de as – en de rug van je hand licht naar buiten gebogen blijft zie je bij het draaien van ‘de sleutel’ dat deze as redelijk mooi uitkomt bij het punt waar je duim en wijsvinger op elkaar staan.
Spaakbeen en ellepijp zijn verder ook van nature al bedoeld om deze beweging te kunnen maken, daardoor vindt de draaiing van de hele onderarm, inclusief de  hand,  zonder bezwaar plaats.
Plaats een een tipper (of een potlood als je geen tipper hebt) tussen deze vingertoppen en de tipper kan heen en weer slingeren zonder veel moeite.

De onderarm en elleboog hoeven niet meer extreem op en neer te bewegen, de bovenarm (met de elleboog licht tegen je zijde) is min of meer in rust, net als je nek- en rugspieren…
Simpel en doeltreffend want de controle op de tipper en de slag  is nog veel beter ook zo!
Verder: zit zoveel mogelijk rechtop – plaats beide voeten uit elkaar voor stabiliteit, en je hebt de rest van je leven probleemloos plezier met je bodhrán!

Ben je geïnteresseerd in meer: vraag een proefles aan en/of klik de paginalinks op deze website hieronder…

TIP

Koop geen goedkope, niet-stembare ‘toeristen-trommel’.
Een betere bodhrán is misschien iets duurder, maar geeft zeker veel meer speelplezier. Deze stembare bodhráns kosten rond de 130 Euro.
Eenvoudige trommel (Pakistan)
Binnenkant van een later ontwikkelde trommel met schroef-stemsysteem en enige akoestische ruimte in de kast (Brendan White)
The Celtic Shop -www.celticshop.nl
"Ik weet niet wat zijn probleem is - we gaven hem alleen wat ondersteuning..."
Waltons bodhrán met art print. Niet-stembare ("toeristen") bodhrán)
Ge-tape'te bodhrán (Hedwitschak)