Informatie & Advies

INFORMATIE & ADVIES

Een Bodhrán aanschaffen

Voor beginners een moeilijke zaak – waar let je op en krijg je waar voor je geld?

We kunnen wél alvast iets vaststellen: jouw budget…
De prijzen voor bodhrans lopen van ongeveer 60 Euro tot honderden Euro’s. Ben je beginner en je wilt kijken of de trommel iets voor je is – koop dan niet de goedkoopste drum. Ik heb het woord toeristentrommel al genoemd, het is de val-kuil voor vele beginners.

Deze goedkopere trommels zijn veelal niet stembaar en dus zit je met een té hardgespannen vel wat je alleen met bevochtigen tijdelijk iets beter kan laten klinken.
In een droge omgeving verdampt het vocht uit het vel al snel en ‘galmt’ de trommel al te voren – in een natte of vochtige omgeving verlies het vel al gauw en ongecontroleerd de spanning die nodig is om een klank mooi te vormen.
Omdat de trommel geen stem-mechanisme heeft kun je er dus niets aan doen, wat heel demotiverend werkt en er voor zorgt dat de trommel al gauw als decoratie aan de muur hangt en jij naar een nieuwe hobby op zoek gaat (60 Euro armer, maar wijzer…)

Stel je bent in Ierland en je loopt zo’n leuk winkeltje binnen – én daar staan of hangen ze: die ‘echte’ Ierse trommels met hele mooie decoraties die vast stoer staan als je terug in Nederland bent. Het probleem: niet stembaar / te smalle rand / weinig ruimte om achter het vel te bewegen / kleuren, die door het stokje te gebruiken, gaan uitsmeren of verdwijnen.
Verder zijn veel van deze trommels zijn gemaakt in Pakistan en voor zo’n 6 tot 8 Dollar aangekocht door shops in Ierland, met beschildering én tipper. Verkocht voor 60-80 Euro levert dat bijna 1000% winst…
Zelfs het (Ierse) merk Waltons levert ze… in deze lage kwaliteit – het gaat dus gewoon om goed verdienen en niet om jou iets goeds te leveren.

Betere trommels zijn wel te krijgen voor iets meer. Ik heb eerder al de ‘Session’ bodhráns genoemd : stembaar / redelijk solide gemaakt en met een goed vel / incl. tipper voor de prijs van zo’n 130 Euro. (www.celticshop.nl)

Wat maakt de trommel dan tot een goed instrument?

Kwaliteit!
Een trommel van een ervaren bouwer is gemaakt met zorg, vakkennis en kwaliteitsmaterialen. Daarmee ben je verzekerd van een goed klank en vele jaren speelplezier.

Mijn eerste trommel had een dunne triplex rand en een door de vriend/amateur-bouwer zelf geprepareerd vel. Ook niet stembaar. Zogauw ik in de zomer buiten kwam kon ik er na 15 minuten al niet meer op spelen omdat het vel slap werd. Bovendien is de ronde vorm veranderd in een ovaal waardoor het vel aan één kant bijna losgescheurd is vanwege de spanning.

In mijn frustratie en teleurstelling, en na een tip, heb ik toen een trommel besteld bij een bouwer in Wales. Deze maakte trommels met een kunststof vel van trommelvelmaker REMO. Dit type kunsstofvel (Fybreskin) had een imitatie natuurvel uiterlijk met een dunne lag vezelachtige kunsstof.  Het duurde en duurde en na vele brieven (internet was er nog niet) kreeg ik de bodhrán binnen.
Slecht gemaakt (wederom een gebogen triplex rand, én met spanners (zoals bij slagtrommels) aan de buitenkant die slecht afgezaagd naar binnen waren gebogen en op sommige plekken bijna door het vel gingen… Ik heb het maar geaccepteerd, alleen was de teleurstelling er weer (én 350 gulden de deur uit).
Voor een microfoon was er echter goed mee te werken en de flexibiliteit was enorm zodat je een toon kon manipuleren tijdens de duur van de toon!
In de hand had de trommel een redelijke bas, maar ik hoorde tijden een sessie – toen iemand anders er op speelde geen bas meer al na 1 1/2 meter… Een kunsstof vel produceert blijkbaar niet genoeg energie daarvoor. 


Mijn derde trommel is gebouwd door uit Brendan White uit Velthoven. Een oorspronkelijk model bodhrán met dikker vel en stevige multiplex kast, én met een stemmechanisme. Gemaakt in 1986 gaat deze trommel al dus zo’n 32 jaar mee! Ik heb er 250 gulden voor betaald en na een tijd inspelen (waarbij de huid soepeler werd) is het mijn favoriete trommel voor buiten en als er volume nodig is
. Door het dikkere vel neigt de tonaliteit meer naar de midden-frequenties maar het volume is prima en de klant is eerlijk en draagt goed. 
Brendan is doorgegaan met innoveren en bouwt nog steeds zijn bijzonder goede en stoere kwaliteitstrommels – kijk maar op zijn website: www.bodhran.nl
Je kunt zelfs langs gaan in Velthoven – op afspraak – en meerdere trommels uitproberen. Tip: Brendan maakt productie voor de zomerfestivals dus vlak daarvoor heeft hij genoeg in huis om te kiezen…
Prijzen beginnen rond de 280 Euro


Mijn vierde trommel komt uit Duitsland, gebouwd door Christian Hewitschak. Hij is van oorsprong meubelmaker en bouwt met ‘Deutsche Gründlichkeit’. Vanaf het begin is hij bezig geweest om het standaard product om te vormen naar een instrument dat een van de beste bodhráns genoemd mag worden qua bouw, aanzicht, tonaliteit en flexibiliteit van het vel. Van lekkere bas tot hoge tik, alles zit er in. Ik gebruik deze trommel voor de rustige binnensessies en meestal bij optredens met een microfoon.
De trommel is afgetape’d om harmonische bijgeluiden te verminderen. Deze verstorende frequenties ontstaan als de schokgolf van de slag de rand van de trommel raakt en weer terug het vel in kaatst en daarbij de uitgaande golven aantast – gooi maar eens  een steentje in een emmer water en kijk wat voor patronen er ontstaan van wege de weerkaatsing. De tape dempt dus de frequenties en verhinderd grotendeels de reflectie.
Door de diepe kast kan na de slag achter het vel de energie goed opgebouwd worden om het grotere volume lucht in de kast te moduleren en uit te sturen.

Prijzen starten vanaf 280 Euro

De Tipper

 

Natuurlijk kun je met je vingers langs het vel slaan, maar met een tipper ben je zeker van goede slagkracht en gecontroleerd spel… én ik heb nog nooit iemand een triplet met zijn vingers zien doen.  

Als er ergens varieteit bestaat dan is het wel op het gebied van tippers. Deze slaghoutjes kunnen vrij makkelijk worden geproduceerd en zijn er in allerlei vormen, maten en soorten hout.

Weer even een waarschuwing – een tipper met een verdikking (of insneden) in het midden is niet het juiste werktuig. Over het algemeen houd je een tipper op 3/4 van de lengte vast – met dus 1/4 boven de hand uitstekend. Een rand of verdikking in de steel van de tipper heeft dus geen zin in het midden, maar meer boven de plek waar je vingers de tipper vasthouden. Dan hangt hij dus op de vingers door die verdikking in de hand en glijdt niet weg. Rechte tippers zijn er ook en ik adviseer dan op 3/4 een elastiekje om de tipper te winden – dus weer boven de grip – als bijv. door transpiratie je tipper wegglijdt .

De betere tipper is van een harde houtsoort met hoog soortelijk gewicht. Zwaarder dus dan bijv. grenen of beuken tippers, voor meer slagkracht.
Tippers met een dikker (vaak bolvormig of druppelvormig) uiteinde hebben meer kinetische energie doordat het extra gewicht aan het einde meer middelpuntvliedende kracht oplevert en dus meer volume produceert.
Hoe ronder de bolling aan het eind, hoe zachter de slag zal klinken doordat er relatief meer tipperoppervlak het vel raakt.
Dit zijn de meer traditionele tippers. De nieuwere ‘top-end’ speelwijze verlangt lange dunne  – liefst hardhouten – tippers.

Er zijn ook z.g. brushes. Letterlijk vertaald is dat ‘borstels’ maar in de praktijk zijn het gebundelde dunnere afgeronde houtjes die een extra hoger geluid maken tijdens de slag doordat de houtjes tegen elkaar kletteren. Ze worden geleverd met rubberen ringetjes die naar wens naar het uiteinde van de brush kunnen worden geschoven, waarbij het kletteren zachter wordt of zelfs verdwijnt met de ringetjes dichtbij het ondereinde van de tipper. 
Let op het zwarte rubber kan vervelende strepen veroorzaken op het vel als de ringetje ver onderaan zitten. Beter is om dan maar een massieve tipper te gebruiken.

Ik heb zelf ooit een brush gemaakt. maar daarbij de houtjes (in mijn geval saté-prikkers) in het midden niet verlijmd. Ik heb de houtjes afgerond aan het uiteinde om het vel niet te beschadigen, maar omdat ze niet verlijmd waren konden ze draaien tijdens het spelen en kwamen de scherpe uiteinden (van het afronden)
aan de buitenkant te zitten en werd ‘mijn’ vel beschadigd. Weer wat geleerd…

Langere tippers hebben ook een langere ‘aktie’ (slag) – handig voor wat langzamere muziek – voor de hele langzamer deunen kun je hem helemaal aan het eind vasthouden. Een kortere tipper beweegt sneller heen en weer, bijvoorbeeld voor snelle tunes. Ook hier is het gewicht ook bepalend voor de snelheid.
Ik heb ook een speciale tipper waar ik de ronde uiteinden vanaf heb gehaald en hem in het midden voorzien  van een dikke ring elastiekjes. in het midden heel dik en aflopend naar de buitenkanten. Ik houd deze tipper in het midden vast. 
Hiermee kun je heel goed roffelend spelen omdat er geen zwaarte aan het uiteinde zit, maar in het midden.

TIP

Let op: Koop geen goedkope, niet-stembare ‘toeristen-trommel’. Een betere bodhrán is misschien iets duurder, maar geeft zeker veel meer speelplezier. Deze stembare bodhráns kosten rond de 130 Euro.
Waltons bodhrán met art print. Niet-stembare ("toeristen") bodhrán)
Binnenkant van een later ontwikkelde trommel met schroef-stemsysteem en enige akoestische ruimte in de kast (Brendan White)
Bodhrán met kunststof REMO vel
Ge-tape'te bodhrán (Hedwitschak)